تمرین ۹-۳ فصل سوم فیزیک دوازدهم تجربی
در یک تشت موج به کمک یک نوسانساز تیغهای که با بسامد ۵/۵Hz کار میکند، امواجی تخت ایجاد میکنیم، به طوری که فاصلهٔ بین دو برآمدگی متوالی آن برابر با ۱۰cm میشود. اگر اکنون پرهای شیشهای را در کف تشت قرار دهیم، امواج در ورود به ناحیهٔ کمعمق بالای پره، شکست پیدا میکنند. اگر تندی امواج در ناحیهٔ کمعمق، ۰/۴۰ برابر تندی در ناحیهٔ عمیق باشد، طول موج امواج در ناحیهٔ کمعمق چقدر میشود؟
پاسخ تشریحی و گام به گام تمرین ۹-۳ فصل سوم فیزیک دوازدهم تجربی
سلام! این سوال یک مسئله کلاسیک در مورد **شکست امواج آب** است، که شباهت زیادی به شکست نور داره. موج وقتی از یک محیط (آب عمیق) به محیط دیگری (آب کمعمق) میره، سرعتش تغییر میکنه و در نتیجه مسیر و طول موجش هم عوض میشه. بیا قدم به قدم حلش کنیم.
**دادههای مسئله:**
* بسامد چشمه موج: $f = 5.5 \, \text{Hz}$
* فاصله دو برآمدگی متوالی (طول موج) در آب عمیق: $\lambda_1 = 10 \, \text{cm}$
* رابطه تندیها: $v_2 = 0.40 \times v_1$ (که 1 برای ناحیه عمیق و 2 برای ناحیه کمعمق است)
**مفاهیم کلیدی:**
1. **بسامد (f) ثابت میماند:** وقتی موج از یک محیط وارد محیط دیگری میشود، بسامد آن، که توسط چشمه تولید موج تعیین شده، **تغییر نمیکند**. این مهمترین نکته در مسائل شکست موج است.
2. **رابطه موج:** رابطه اصلی بین تندی (v)، بسامد (f) و طول موج (λ) این است: $v = f \lambda$.
**گام اول: تبدیل واحدها**
بهتره همه واحدها رو به SI تبدیل کنیم. طول موج در ناحیه عمیق رو به متر تبدیل میکنیم:
$\lambda_1 = 10 \, \text{cm} = 0.10 \, \text{m}$
**گام دوم: محاسبه تندی موج در ناحیه عمیق ($v_1$)**
با استفاده از رابطه موج، تندی موج رو در قسمت عمیق تشت حساب میکنیم:
$v_1 = f \times \lambda_1 = 5.5 \, \text{Hz} \times 0.10 \, \text{m} = 0.55 \, \text{m/s}$
**گام سوم: محاسبه تندی موج در ناحیه کمعمق ($v_2$)**
مسئله به ما گفته که تندی در ناحیه کمعمق، ۰/۴۰ برابر تندی در ناحیه عمیق است:
$v_2 = 0.40 \times v_1 = 0.40 \times 0.55 \, \text{m/s} = 0.22 \, \text{m/s}$
**گام چهارم: محاسبه طول موج در ناحیه کمعمق ($\lambda_2$)**
حالا که تندی موج در ناحیه کمعمق رو داریم و میدونیم که بسامد ثابت باقی میمونه، میتونیم طول موج جدید رو حساب کنیم:
$\lambda_2 = \frac{v_2}{f} = \frac{0.22 \, \text{m/s}}{5.5 \, \text{Hz}} = 0.04 \, \text{m}$
برای اینکه جواب با صورت سوال همخوانی داشته باشه، اون رو به سانتیمتر برمیگردونیم:
$\lambda_2 = 0.04 \, \text{m} = 4 \, \text{cm}$
**نتیجه نهایی:**
طول موج امواج در ناحیه کمعمق **۴ سانتیمتر** میشود. همونطور که میبینی، چون سرعت موج کم شده، طول موج هم کوتاهتر شده.